‘Minister, neem je verantwoordelijkheid!’

In het najaar van 2018 stelde het college van Veenendaal de gemeenteraad voor stevige maatregelen te nemen binnen het sociaal domein om Veenendaal in 2019 financieel gezond te houden. Vervolgens is het college met de raad in gesprek gegaan over de begroting voor de jaren 2020-2023. Door de forse tekorten in het sociaal domein moet een groot deel van de reguliere begroting worden ingezet om in 2022 en 2023 een sluitende begroting te hebben. Hierdoor is er weinig tot geen ruimte voor nieuwe wensen en ambities. Naast het inzetten van financiële middelen worden ook andere maatregelen genomen om de tekorten in het sociaal domein aan te pakken.

Een aantal al eerder geplande investeringen gaan door, zoals 12,8 miljoen euro voor riolering, 18,2 miljoen euro voor beheersplannen en 13,5 miljoen euro voor onderwijs/integraal kindcentrum. De nadruk voor de komende jaren ligt op de uitvoering van de geformuleerde ambities in het raadsprogramma. Voor nieuwe uitgaven geldt dat ze noodzakelijk en onontkoombaar moeten zijn.

“Geen fijne boodschap”, geeft wethouder Marco Verloop aan. “Veenendaal wordt, net als veel gemeenten in Nederland, geconfronteerd met oplopende tekorten in het sociaal domein. Het wordt daardoor steeds moeilijker voor Veenendaal om een financieel gezonde en toekomstbestendige gemeente te blijven.”

Vanaf 1 januari 2015 voert de gemeente nieuwe taken uit op het gebied van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), jeugd en participatie. Vanwege het ontbreken van vergelijkingscijfers van de jaren daarvoor is een inschatting gemaakt van de te verwachten kosten. Al snel bleek dat er minder financiële middelen vanuit het rijk beschikbaar werden gesteld dan vooraf berekend was. Verloop: “Het kan niet zo zijn dat de gemeenten er taken bij krijgen, maar niet de bijbehorende financiën. In het raadsprogramma hebben we een jaar geleden,met de toekomstige financiële prognoses in ogenschouw, al minimale ambities geformuleerd voor de komende vier jaar. Als er geen geld is voor gewenste ontwikkelingen, heeft dat ook gevolgen voor het uitvoeren van beleid. De minister zou zijn verantwoordelijkheid moeten nemen en de middelen beschikbaar moeten stellen die nodig zijn. Daarnaast zijn we met onze partners ook kritisch op ons eigen functioneren. We merken dat een aantal taken binnen het sociaal domein effectiever, efficiënter en meer in samenhang moeten worden georganiseerd.Alleen op die manier blijven kwaliteit, organisatie én financiën in balans.” Om dit te realiseren ontwierp de gemeente het Model Veenendaal 2020. Uitgangspunt: een stevige sociale basis, de beweging van zwaardere naar lichtere zorg en meer samenhang in het sociaal domein. Het doel is dat er geld is voor de ondersteuning die mensen echt nodig hebben. Het model geeft richting aan de opgave in het sociaal domein waar de gemeente zich de komende periode voor inspant.

Marco Verloop: “Het integraal beleidskader dat we ontwikkelen, is het uitgangspunt voor beleid binnen het sociaal domein. Hier wordt nu hard aan gewerkt. Dit betekentdat we binnen het sociaal domein de komende jaren anders gaan werken. Betere en passendere ondersteuning bieden aan de persoon die dit nodig heeft. Meer maatwerk, maar ook flexibiliteit. Daarnaast kijken we naar de toenemende ondersteuningsvraag en kosten.De inbreng van inwoners bij de ontwikkeling van dit beleid is erg welkom. Hiervoor hebben we onder andere de discussiebus ingezet.”

Om de gemeenteraad goed mee te nemen in het proces tot aan de besluitvorming over de Kadernota, organiseerde het college dit voorjaar een werkconferentie en werd een toelichting gegeven op enkele beeldvormende avonden. Samen is van gedachten gewisseld hoe Veenendaal op lange termijn vitaal en leefbaar te houden. Ook heeft het college zoekrichtingen gepresenteerd om tekorten aan te pakken. Enkele zoekrichtingen zijn bijvoorbeeld; afremmen kosten-groei jeugdhulp door andere inkoopafspraken; naar lichtere zorg GGZ door samenwerking en vroegsignalering op school en in de wijk; verlaging van de PGB Jeugdzorg en Wmo; kritischer kijken naar woningaanpassingen en het meten van de effectiviteit bij Jeugdhulp en Wmo. Hierover zijn ook de adviesraden binnen het sociaal domein geïnformeerd enis hierover met hen van gedachten gewisseld. Over het nieuwe integrale beleidskader kunnen zij het college adviseren.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is intensief in gesprek met het ministerie om toekenning van extra budget om de oplopende tekorten terug te dringen. Het ministerie lijkt bereid te zijn om compensatie te geven. De VNG gaat niet akkoord met een incidentele tegemoetkoming, maar vraagt dringend om structureel extra geld.Inmiddels is er vooruitgang geboekt in de onderhandelingen. De minister van VWS heeft in een brief van 27 mei jl. meegedeeld dat er voor de periode 2019-2021 ruim € 1 miljard euro extra beschikbaar wordt gesteld. Voor Veenendaal zou dit ruwweg een bedrag zijn van € 1,5 miljoen in 2019 en ruim € 1 miljoen in de jaren 2020 en 2021. Verdere uitwerking van de compensatie vindt plaats in de ‘meicirculaire’ van de algemene uitkering.